Đường phố mang tên danh nhân: Nguyễn Xí
Người đăng tin: dungntm11 Ngày đăng tin: 08/01/2018 Lượt xem: 14

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG0236 1022 kính gửi đến Quý anh/chị thông tin về danh nhân Nguyễn Xí

Cương quốc công Nguyễn Xí sinh năm Đinh Sửu (1397) tại làng Thượng Xá, huyện Chân Phúc, nay là huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, gốc là người làng Cương Gián, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

Năm 1405, Nguyễn Xí đến gặp Lê Lợi lần đầu. Lúc này, Nguyễn Xí chưa đầy mười tuổi nhưng đã tỏ rõ là người có tài nên được Lê Lợi hết lòng yêu quý. Năm 1418, khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ, vị tướng trẻ Nguyễn Xí lúc này mới 21 tuổi đã vinh dự được hầu cận bên cạnh Bình Định Vương Lê Lợi. Ông đã cùng Lê Lợi “nếm mật nằm gai”, trải những năm tháng gian nan, khổ ải của những năm đầu cuộc khởi nghĩa tại vùng rừng núi phía Tây Thanh Hóa.

          Những năm 1421 - 1422, Nguyễn Xí là một trong những tướng có công lớn đập tan các cuộc tấn công của quân Minh và quân Ai Lao, bảo vệ an toàn Bộ Chỉ huy Lam Sơn và chủ tướng Lê Lợi.

Tháng 8 năm 1426, sau khi phái hơn 5 ngàn quân, chia làm hai đạo khác nhau cùng tiến vào vùng quân Minh chiếm đóng để hoạt động, Nguyễn Xí đã được Bình Định Vương Lê Lợi phong làm đại tướng, cùng với Đinh Lễ đem quân tinh nhuệ đi sau tiếp ứng. Đến ngày 7 tháng 10 năm đó, Nguyễn Xí và Đinh Lễ đã hợp sức với các tướng Phạm Văn Xảo, Lý Triện, Trịnh Khả và Đỗ Bí đánh trận quyết chiến chiến lược ở Tốt Động - Chúc Động, đại thắng quân Minh, chém thượng thư của giặc là Trần Hiệp, nội quan Lý Lượng và hơn 5 vạn người quân giặc.

Năm 1427, Nguyễn Xí lại tiếp tục lập công lớn khi cùng với các tướng trong Bộ chỉ huy nghĩa quân của Lê Lợi đánh tan quân Minh ở Xương Giang, tạo bước ngoặt lớn đem đến thắng lợi hoàn toàn cho khởi nghĩa Lam Sơn.

Ngày 15 tháng 4 năm Mậu Thân 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế ở Đông Kinh, đổi niên hiệu là Thuận Thiên, đặt quốc hiệu là Đại Việt, Nguyễn Xí được phong tước Liệt hầu, là bậc thứ 5 trong 9 bậc tước hầu, trở thành một trong những đại thần trong triều, được Lê Lợi giao giữ chức “Long hổ thượng tướng quân, suy trung bảo chính công thần”. Ông đã đem hết lòng trung thành, cùng với các đại thần văn, võ ổn định triều chính, chấn hưng đất nước.

Năm 1437 đời Lê Thái Tông, ông làm chức quan Chính sự kiêm Tri Từ tụng. Năm 1442, vua Lê Thái Tông mất, ông cùng Trịnh Khả, Lê Thụ nhận di chiếu phò vua Lê Nhân Tông. Năm 1445, vua Nhân Tông còn nhỏ, Nguyễn Thái hậu nhiếp chính, ông làm Nhập nội đô đốc, nhận lệnh cùng Lê Thận mang quân đi đánh Chiêm Thành, nhưng chưa đi thì bị quyền thần vu cáo hãm hại nên bị bãi chức. Năm 1448, ông  được phục hồi chức Thiếu bảo.

Tháng 10 năm Kỷ Mão 1459, anh vua Nhân Tông là Lạng Sơn Vương Lê Nghi Dân giết vua lên ngôi, đặt niên hiệu Thiên Hưng. Các đại thần Đỗ Bí, Lê Thụ, Lê Ngang mưu lật đổ vua Thiên Hưng nhưng bị bại lộ nên đều bị giết chết. Nguyễn Xí bàn mưu với Lê Lăng (con Lê Triện), Lê Niệm (cháu nội Lê Lai) lật đổ Nghi Dân lần nữa.

Tháng 6 năm Canh Thìn 1460, Nguyễn Xí phát động binh biến, xướng nghĩa giết bầy tôi thân cận của Nghi Dân là Phạm Đồn, Phan Ban ở nghị sự đường, nắm lấy cấm binh, đóng chặt cửa thành, sai Lê Ninh Thuận bắt vây cánh và phế vua Thiên Hưng làm Lệ Đức hầu, rước con út của Thái Tông là Tư Thành lên ngôi, lấy niên hiệu Quang Thuận, tức là vua Lê Thánh Tông nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam. Đến tháng 10 năm đó, ông được phong làm Quỳ quận công. Năm 1462, được phong chức Nhập nội hữu tướng quốc, năm 1463 được thăng chức Thái úy.

Tháng 11 năm Giáp Thân 1464, Nguyễn Xí lâm bệnh nặng. Vua Lê Thánh Tông ban dụ rằng: “Ngày xưa trẫm làm phiên vương, tiêu dao ở chỗ chu để, vốn không có ý làm vua. Vì các khanh cùng lòng suy tôn, giết bầy phản nghịch, trẫm lên ngôi báu, đến nay đã 5 năm. Thú ca nhi vũ nữ thì ngươi chưa bằng họ Thạch họ Cao nhà Tống; mà khổ tứ lao tâm thì khanh lại hơn họ Phòng họ Đỗ nhà Đường. Công của khanh trẫm chưa báo đền, bệnh khanh sao đã trầm trệ? Khanh nếu nghĩ đến nước, cơm cháo phải cố ăn; khanh nên lo cho ta, thuốc thang phải cố chữa..”

Đến tháng 10 năm Ất Dậu (1465), Nguyễn Xí qua đời, thọ 69 tuổi, được truy tặng hàm Thái sư, thụy là Nghĩa Vũ. Sau đó đã được tặng thêm là Cương quốc công, ban sắc phong thần là “Hồng ân đại vương, Thượng đẳng phúc thần, Hiển uy Chính nghị oanh liệt trung trinh Đại vương”.  

Đánh giá về Nguyễn Xí, chính vua Lê Thánh Tông trước đó cũng đã có bài chế rằng: “Trẫm nghĩ: Xướng đại nghĩa để trừ kẻ hung tàn, ngươi đã có công như công yên được nhà Hán; lấy ngôi thượng công mà ban phong thưởng, ngươi đáng được cái vinh dự cắt đất phân phong. Bói được giờ tốt lành; ban sắc mệnh rực rỡ.

Xét Nguyễn Xí đây: khí độ trầm hùng, tính người cường đại. Giúp Cao Hoàng khi mở nước, trăm trận gian nan. Phò tiên khảo lúc thủ thành, hết lòng giúp rập. Ra vào hết chức phận tướng văn tướng võ, trước sau giữ trọn tiết làm tôi con. Giữ mình có đạo, hồn nhiên như ngọc chẳng khoe tươi, nghiêm mặt ở triều, lẫm liệt như thanh gươm mới tuốt. Các quan đều tưởng mộ phong thái, bốn biển ngưỡng mộ uy danh…”.

Sau khi ông mất, đền thờ ông được lập ở nhiều nơi, trong đó nhiều nhất là tại quê nhà làng Thượng Xá, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An và quê gốc là Động Gián, nay là xã Cương Gián, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

Tài liệu tham khảo chính:

- “Cương quốc công Nguyễn Xí - Tấm gương như ngọc chẳng khoe tươi”, Cổng thông tin điện tử Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Tĩnh.

- Nghị quyết số 107/2010/NQ-HĐND của HĐND thành phố Khóa VII, ngày 03/12/2010 về đặt tên một số đường và công trình công cộng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng 0236 1022 để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG: (0236) 1022 hoặc (0236)  3 881 888 , miễn phí phục vụ 

1. Nhận phản ánh, góp ý của người dân cho Thành phố và chuyển cơ quan chức năng xử lý
2. Hướng dẫn, giải đáp THỦ TỤC hành chính, quy định, chính sách
3. Hướng dẫn sử dụng dịch vụ chính quyền điện tử
4. Cung cấp các thông tin khác của Thành phố (thiên tai, địa điểm, sự kiện, ….)
5. Cung cấp dịch vụ Call Center , nhắn tin CSKH chuyên nghiệp, GIÁ RẺ NHẤT.

Chuyên mục, tin tức liên quan:





 

Liên kết web Liên kết web

Quản lý video Quản lý video

zalo